Mater
Mater is zonder twijfel dé deelgemeente die het best haar landelijk karakter bewaard heeft en tezelfdertijd ook een nogal ontwikkelde dorpskern heeft. Dat landelijk karakter wordt bepaald door een groot aantal factoren: de afgelegen ligging, ver van drukke hoofdwegen, het immens open landschap van akkers en weiden, de zeer verspreide boerderijen en het licht tot sterk golvend landschap.
Vroeger, in de 16de eeuw, was de streek nog sterk met bossen begroeid en vormde Mater werkelijk een eiland dat helemaal afgelegen was; men kon het dorp des te moeilijker bereiken omdat de wegen in zeer slechte staat waren. Het is overigens niet voor niets dat de bosgeuzen hier lange tijd een veilig onderkomen vonden.
Nu zijn hier bijna geen bossen meer, maar het oneindige, lege land is overgebleven. De dorpskom van Mater blijft zo ook nu nog duidelijk een afgescheiden kern midden een zee van groen. Dergelijk landschappelijk beeld begint in onze streken steeds maar zeldzamer te worden.
De dorpskom is vrij nauwkeurig te beschrijven. De eigenlijke kern is de kerk, met daar rond de dorpsplaats. Van daaruit vertrekken vier straten, elk in een verschillende richting. Ten westen de oude Groene Weg (nu Karel Martelstraat), ten oosten Kerkgate, ten zuiden de Keirestraat, ten noorden de Driesleutelstraat (vroeger Fonteinstraat).
Vroeger was deze structuur scherp afgetekend: de straten stonden haaks op elkaar, de huizen waren alle naar de kerk toe sterk geconcentreerd bij elkaar. De overgang naar het platteland gebeurde veelal bruusk.
De latere ingrepen hebben tot op vandaag twee grote gevolgen gehad: door sloping van veel gebouwen rond de kerk werd het pleintje, dat vroeger slechts een driehoek was, heel wat vergroot tot een weidse ruimte, bijna een marktplein. Daarbij rechtte men ook de baan Karel Martelstraat-Kerkgate, die nu als één doorlopende as voorkomt.
Op oude foto's is nog te zien dat de gebouwen in het dorpscentrum bestonden uit kleine huisjes, die dicht op elkaar gepakt waren. Tot in de dorpskom waren ook verschillende boerderijen met gesloten binnenkoer aanwezig. Enkele gebouwen waren blikvangers en vertegenwoordigden op zich het eigen karakter van het dorp. Centraal gebouw was toen natuurlijk ook al de kerk. Daarnaast was het klooster van O.-L.-Vrouw van Visitatie, dat ook een school omvatte en een tehuis voor behoeftigen. Het meisjespensionaat was tot ver in de omgeving bekend.
Uiteraard speelde ook het gemeentehuis (dorpscafé en winkel) een centrale rol, temeer daar het gelegen was op het driehoekig pleintje, met de rug tegen het kerkhof, achter het koor van de kerk. Het gebouw verdween in 1966.